Dag 33: Van Kirjaluokta naar Ritsem

Fraaie natuur met natuurconflicten

Vandaag sta ik al vroeg op om het Naturum Laponis te bezoeken daarna rijd ik door naar Ritsem om vandaar uit weer terug te keren in de richting van Porjus (106/5.680 km).

Het Naturrum Laponia

Vandaag al om 7.00 uur opgestaan om eerst een eind met Luna te lopen. Ik heb de tijd omdat ik pas om 9.00 uur terecht kan bij het nabij gelegen Naturrum Laponia. Dus tot die tijd heb ik mij bezig gehouden met het schoonmaken van de bus. Om 9.00 weggereden en een paar minuten later sta ik bij dat Naturrum Laponia.

Het blijkt een informatiecentrum te zijn inclusief café over deze hele regio. Ook hier lees ik weer dat dit grote gebied door de Unesco erkend is als belangrijk aaneengesloten natuurgebied en de biotoop is van de Sami en de rendieren. Het is weer aan dit uitstekende informatiecentrum te zien dat de Unesco hier bemoeienis mee heeft. Er wordt veel uitgelegd over de leefwijze van de Sami en de omgang met de rendieren.

De Sami en de rendieren

Rendieren zijn sociale dieren die in groepen leven wan wisselende omvang. Je zou ze min of meer gedomesticeerd kunnen noemen. Maar dat komt eerder door het gedrag van de dieren dan door het gedrag van de mensen. Het is namelijk niet de kudde die de herder volgt maar het is de herder die de kudde volgt. En dat is makkelijker te doen dan je op het eerste gezicht denkt. Rendieren zijn namelijk gewoonte dieren die niet graag van hun gewoontes afwijken. Zo migreren ze door het jaar heen altijd via de zelfde routes. In de winter houden ze zich op in de bossen en in het voorjaar als de kalveren geboren zijn verhuizen ze naar het gebergte. De herders volgen. Daarom zie je zoals ik gisteren zag verlaten verzamelplekken voor de rendieren omdat ze inmiddels naar het gebergte zijn gemigreerd.

Rendieren zijn gewoontedieren en schrikken dus van iedere afwijking daarvan en kunnen daardoor soms angstig overkomen. Soms denk je dat er helemaal geen rendieren in deze natuurparken voorkomen omdat je ze niet ziet maar het is vrijwel zeker dat het rendier jou wel gezien heeft en op de vlucht is gegaan. Er zijn natuurlijk uitzonderingen: rendieren die zo gewend zijn aan mensen dat ze er niet echt van schrikken.

Rendieren zijn slanke dieren met holle haren die isoleren tegen de koude. Ze hebben opvallend grote hoeven: vier tenen in plaats van 2 wat gebruikelijk is bij hertachtigen. Reden: ze moeten zich door dikke sneeuwlagen kunnen begeven en moeten, zeker in de winter, onder de sneeuw kunnen graven om aan de korstmossen te kunnen komen.

 

Het beheer van rendierkuddes door de Sami

Nog veel Sami werken in het beheer van de rendierkuddes die tegenwoordig nog voornamelijk gehouden worden voor de vleesproductie en om het natuurgebied op een natuurlijke manier te beheren. De Sami hebben dan ook unieke rechten in Lapland om dat werk voort te kunnen zetten. Niet de nationale rechten gelden maar de rechten die door het natuurpark worden aangehouden.

In het informatiecentrum spreek ik een receptioniste die in Nederland een jaar lang in Groningen geografie/geologie gestudeerd heeft. Nu werkt ze voor enige maanden in dit informatiecentrum maar met name om informatie te verzamelen en te verstrekken over de bodemontwikkeling van dit gebied. Ze raadt mij aan om vooral de video te bekijken over dit gebied. En natuurlijk: de videoapparatuur begeeft het. Morgen terugkomen.

Waterkrachtcentrale Vattenval

Na nog wat rondgewandeld te hebben in de omgeving van dit fraai vormgegeven centrum, rijd ik door naar het westen. Het is nog maar 35 km tot mijn einddoel: Ritsem.

Maar eerst rijd ik nog langs een waterkrachtcentrale van Vattenval. Daar is veel om te doen in deze regio. Enerzijds is het natuurlijk goed dat er met waterkracht energie opgewekt wordt maar de manier waarop dat concept hier ontwikkeld is kent vele problemen. Dit grote meer (bijna 150 km lang) waar ik dus deze twee dagen langsrijd, was eerder een aaneengesloten gebied van meerdere afzonderlijke meertjes. Maar om energieopwekking mogelijk te maken moest er dus een stuwdam en een stuwmeer aangelegd worden om het waterpeil te verhogen en zijn de afzonderlijke meren verdwenen. Dat heeft volgens velen een desastreus gevolg voor zowel flora als fauna.

De bewijzen van verzet tegen deze stuwdam en stuwmeer zijn er vaak te vinden: omgeduwde informatieborden, veel graffiti en een heel rigide bewaking van het complex. Het conflict is nog niet ten einde en een oplossing ligt niet voorhanden.

Ritsem

Uiteindelijk rijd ik de laatste kilometers naar mijn einddoel: Ritsem. Het is niet echt een plaats of dorp te noemen. Het is zoals ik al eerder vermeldde een tijdelijke zomerse woonomgeving voor de Sami-herders. De rendieren zijn hier kortgeleden aangekomen en momenteel wordt er gewerkt aan het oormerken van de rendierkalfjes. Maar dat gebeurt elders in dit gebied. Hier is het te onrustig: een kruispunt van routes van verschillende Sami-clans. Ook zijn hier door de jaren heen veel vakantiehutten neergezet  Er is hier een veerdienst die Ritsem verbindt met andere nederzettingen in de omgeving en Godbetert: er worden hier toeristische helikoptervluchten georganiseerd. Lekker voor de rustminnende rendieren en hun herders en dat is te zien op de parkeerplaats waar niet overal geparkeerd mag worden.

Het is inmiddels 15.00 uur geworden en ik keer weer terug in de richting van Porjus. Maar al na enkele kilometers vind ik een schitterende overnachtingsplek met zicht op het meer en besneeuwde bergen. Snel stoppen.

Daarna nog lang buiten gezeten en de route voor de komende weken nog eens flink aangepast. Om te voorkomen dat ik een route zowel heen als terug moet rijden maak ik een omweg via Noorwegen. Vanavond maar even uitwerken. Dan nog koken maar helaas door slechte boodschappenplanning heb ik niet de kruiden die ik nodig heb. Geen probleem want op iedere overnachtingsplek waar ik de deur van de camper opendoe bevindt zich een kruidenwinkel waar ik gratis kruiden kan krijgen. Soms moet ik er een vijftig meter voor lopen maar uiteindelijk vind ik wat ik nodig heb. Puur natuur en geheel gratis.